คนเชียงราย-เชียงใหม่ในฐานะที่เป็นผู้บริโภค-อุปโภคน้ำจากแม่น้ำกก ออกอาการไม่ทนต่อ “วิกฤต” สารหนู-สารตะกั่วปนเปื้อนเกินค่ามาตรฐานความปลอดภัย
ภาคประชาสังคมจากบ้านท่าตอน อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่ และจากอ.แม่สาย อ.เชียงแสน และอ.เมืองเชียงราย กว่า 70 คน จัดเสวนา “ปกป้องแม่น้ำกก แม่น้ำสาย ปิดเหมืองต้นน้ำ-ฟื้นฟูลุ่มน้ำ” ที่ห้องประชุมพิพิธภัณฑ์ศิลปะร่วมสมัยเมืองเชียงราย เมื่อ 19 พฤษภาคม 2568
วงเสวนามีข้อตกลงตกผลึกชัดเจนก็คือการนัดรวมตัวรวมใจรวมพลังภาคประชาชนในวันที่ 5 มิถุนายน 2568 ซึ่งเป็นวันสิ่งแวดล้อมโลก ปัญหาของแม่น้ำกกมีสารปนเปื้อนสารหนู-สารตะกั่วเกินค่ามาตรฐาน เป็นปัญหาด้านสิ่งแวดล้อมที่ส่งผลกระทบกับวิถีชีวิตและชีวิตของประชาชน 2 ฟากฝั่งลำน้ำแม่กก
แม่น้ำกก มีต้นกำเนิดจากทิวเขาแดนลาวและทิวเขาผีปันน้ำตอนเหนือของเมืองกก จังหวัดเชียงตุง รัฐฉาน ประเทศเมียนมา ไหลเข้าสู่ประเทศไทยที่ช่องน้ำแม่กก อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่ ไหลเรื่อยผ่านอำเภอเมืองเชียงราย ก่อนที่จะไหลลงแม่น้ำโขงที่สบกก อ.เชียงแสน จ.เชียงราย ระยะทางของลำน้ำแม่กกที่ไหลในพื้นที่ประเทศไทย เชียงใหม่ เชียงราย ประมาณ 130 กิโลเมตร
แพทย์หญิง อัมพร เบญจพลพิทักษ์ อธิบดีกรมอนามัย เปิดเผยว่า ได้ดำเนินการสำรวจตรวจสอบปริมาณสารหนู สารตะกั่วในแม่น้ำกก บริเวณบ้านแก่งตุ้ม อ.แม่อาย จ.เชียงใหม่ พบสารหนูในแม่น้ำกก 0.026 มิลลิกรัม/ลิตร เกินค่ามาตรฐานที่กำหนดไว้ไม่เกิน 0.01 มิลลิกรัม/ลิตร และพบสารตะกั่ว 0.076 มิลลิกรัม/ลิตร เกินมาตรฐาน 0.05 มิลลิกรัม/ลิตร
ส่วนที่จ.เชียงราย มีการเก็บตัวอย่างน้ำกกไปตรวจสอบ พบปริมาณสารหนูปนเปื้อน 0.012 มิลลิกรัม/ลิตร ขณะที่ค่ามาตรฐานอยู่ที่ 0.01 มิลลิกรัม/ลิตร
สารหนู (Arsenic) คือ สารที่เป็นธาตุกึ่งโลหะชนิดหนึ่ง ซึ่งเป็นอันตรายร้ายแรงต่อร่างกาย ตั้งแต่อาการแสบร้อนในปาก ลิ้น และลำคอ ผมร่วง เกิดผื่นขึ้นตามตัว ไปจนถึงหายใจลำบาก ลมหายใจมีกลิ่นคล้ายกระเทียม คัดจมูก หลอดลมอักเสบ นำไปสู่การเป็นมะเร็งปอดในที่สุด นอกจากนั้น อาจจะก่อให้เกิดอาการคลื่นไส้ อาเจียน ท้องร่วง ถ่ายเหลวรุนแรง ส่วนอันตรายจากสารตะกั่วเป็นพิษ จะมีอาการค่อยเป็นค่อยไป ปวดศีรษะ ปวดท้อง โลหิตจาง อ่อนเพลีย หงุดหงิดง่าย ความจำถดถอย ไม่มีสมาธิ เบื่ออาหาร และท้องผูก บางรายอาการหนักไปถึง ซึม coma ชัก
สาเหตุที่มีสารหนู-สารตะกั่วปนเปื้อนในแม่น้ำกก นางสาวเพียรพร ดีเทศน์ ผู้อำนวยการฝ่ายรณรงค์องค์กรแม่น้ำนานาชาติ International Rivers กล่าวว่า ต้นเหตุชัดเจนก็คือ การทำเหมืองแรร์เอิร์ธ (Rare Earth) หรือแร่ที่มีธาตุโลหะหายากกลางลำน้ำ มองจากชายแดนไทยที่บ้านม้งแปดหลัง อ.แม่ฟ้าหลวง จะเห็นการเปิดหน้าดินขนาดใหญ่ในรัฐฉาน ซึ่งห่างจากพรมแดนไทยที่หัวฝายเพียง 2 กิโลเมตร เป็นเหมืองเถื่อนไม่มีกลไกใดๆกำกับ พื้นที่ดังกล่าวดูแลโดยกองกำลังว้า และไม่สนใจผลกระทบที่เกิดขึ้นโดยตรงกับคนท้ายน้ำ
ขณะที่ ดร.สืบสกุล กิจนุกร นักวิชาการ มหาวิทยาลัยแม่ฟ้าหลวง กล่าวว่า “รัฐบาลโดยนายประเสริฐ จันทรรวงทอง รองนายกรัฐมนตรี ได้จัดประชุม 1 ครั้ง และพยายามใช้กลไกราชการต่างๆเข้าแก้ไขปัญหา ซึ่งเป็นกลไกปกติ แต่ยังขาดการมีส่วนร่วมและขาดเสียงของประชาชนในพื้นที่”
สดับรับฟังข้อมูลและความเคลื่อนไหวต่างๆแล้ว ปัญหาวิกฤตแม่น้ำกก ที่ทำท่าจะต่อพ่วงวิกฤตสารปนเปื้อนลากยาวไปยังลำน้ำสาขา แม่น้ำสาย แม่น้ำรวก ดีไม่ดีอาจจะส่งผลไปถึงแม่น้ำโขงในอนาคต คงต้องเป็นปฏิบัติการระดับรัฐบาลไทยที่จะต้องมาดูดำดูดีอย่างเต็มสตรีม และโดยเร่งด่วน เพราะงานนี้ถ้าให้เกิดมรรคเกิดผล ต้องสื่อสารสายตรงถึงรัฐบาลจีน และสื่อสารต่อไปยังกลุ่มทุนจีนแบ็คอัพเหมืองแรร์เอิร์ท ให้มีความรับผิดชอบต่อคุณภาพชีวิตผู้คนในสองฟากฝั่งลุ่มน้ำกก ตลอดจนชีวิตของสัตว์น้ำ กุ้งหอย ปู ปลา
วันที่ 5 มิถุนายน 2568 วันสิ่งแวดล้อมโลก เชิญชวนชาวเชียงรายร่วมแสดงพลังปกป้องแม่น้ำกกมิให้หายนะ ทวงคืนลำน้ำที่ใสไหลเย็นเป็นอัตลักษณ์คู่เมืองเชียงรายให้หวนคืนกลับมา สถานที่เบื้องต้นเท่าที่ทราบ คือ สนามรด. ริมแม่น้ำกก รายการนี้เป็นการ“ฮอมปอย”ไม่มีเจ้าภาพครับ คนเชียงรายเพื่อชาวเชียงราย
แต่ที่ผมอยากเห็นก็คือ บทบาทของสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรจังหวัดเชียงราย ได้ออกมาทำหน้าที่และแสดงบทบาทให้สมกับการเป็นผู้แทนประชาชนคนเชียงราย มาร่วมเป็นหัวขบวนนำความเดือดร้อนแสนสาหัสนี้ไปนำเสนอต่อรัฐบาล นางสาวแพทองธาร ชินวัตร นายกรัฐมนตรี ต่อไป
