- รัฐมีบทบาทอย่างไรต่อผู้สูงอายุ
ผู้สูงอายุเปรียบเสมือนไม้ใกล้ฝั่ง ที่มีสภาพทรงกับทรุด อันเนื่องมาจากภาวะกาเปลี่ยนแปลงของร่างกาย ที่นับวันจะเสื่อมโทรมลงไปทุกขณะ แม้ผู้สูงอายุที่เป็นตัวอย่างในการศึกษาจะเป็นเพียงจำนวนเล็กน้อย เมื่อเปรียบเทียบกับจำนวนผู้สูงอายุทั้งประเทศที่เพิ่มขึ้นในสังคม แต่ก็สามารถทำให้เห็นภาพวิถีชีวิตของผู้สูงอายุที่กำลังดำรงอยู่ได้ในสังคมแห่งนี้ โดยเฉพาะอย่างยิ่งในด้านสถานภาพและบทบาทที่ได้ค่อยๆ เปลี่ยนแปลง จากผู้ที่เป็นกำลังการผลิตมาเป็นผู้บริโภค จากการเป็นผู้นำของครอบครัวมาเป็นผู้พึ่งพิงลูกหลาน ผู้สูงอายุต่างมีประสบการณ์ในการดำเนินชีวิตที่อาจแตกต่างกันในแต่ละครอบครัว แต่ก็อยู่ภายใต้สภาพแวดล้อมของสังคมชนบทเหมือนๆ กัน ที่ยังคงต้องร่วมเผชิญกับปัญหาความไม่แน่นอนของการผลิตพืชผลการเกษตร แรงงาน และความยากจนของลูกหลาน ซึ่งเป็นผู้หาเลี้ยงอยู่ในขณะนี้ ในการศึกษาครั้งนี้ต้องการทราบว่า ผู้สูงอายุมีความคิดอย่างไรที่จะให้รัฐบาลให้ความช่วยเหลือผู้สูงอายุที่มีฐานะยากจนหรือผู้สูงอายุที่ไม่มีผู้อุปการะเลี้ยงดู
ผู้สูงอายุทั้งหมดได้แสดงความคิดเห็นและมีข้อเสนอแนะ โดยเน้นการให้ความช่วยเหลือจากภาครัฐ ซึ่งสามารถจำแนกประเด็นหลักๆ ได้ ดังนี้
- การให้ความช่วยเหลือเรื่องเงิน รัฐบาลควรจัดสรรงบประมาณเพื่อช่วยเหลือผู้สูงอายุที่ไม่มีผู้อุปการะเลี้ยงดู โดยตั้งเงินเดือนให้แก่ผู้สูงอายุให้พอเพียงกับค่าครองชีพ เพราะผู้สูงอายุไม่สามารถประกอบอาชีพหาเลี้ยงตัวเองได้ ยิ่งเป็นผู้ที่อยู่โดดเดี่ยวไม่มีลูกหลานดูแลจะมีความลำบาก ผู้สูงอายุทุกคนน่าจะได้รับเงินค่ายังชีพด้วย เพราะผู้สูงอายุทุกคนมีรายจ่าย แม้ลูกหลานจะช่วยเหลือแต่ก็ยังต้องทำบุญ ซื้อขนม ซื้อยา เสื้อผ้า ส่วนอัตราเงินเดือนที่ผู้สูงอายุเสนอมีหลายระดับ ตั้งแต่เดือนละ 200 บาท 500 บาท และ 1,000 บาท ผู้สูงอายุจำนวนมากมีความคิดเห็นว่าตนเองก็มีความยากจน การให้เงินช่วยเหลือจะช่วยทำให้ความเป็นอยู่ดีขึ้น ผู้สูงอายุบางคนทราบว่าปัจจุบันนี้ทางราชการได้ให้ความช่วยเหลือเดือนละ 200 บาท ให้แก่ผู้สูงอายุที่ยากจนอยู่แล้ว แต่มีโควตาโดยให้เพียง 5 คน ควรเพิ่มขึ้นเป็น 10 คน เพราะมีผู้สูงอายุที่ยากจนจริงๆ จำนวนมาก แต่ก็รู้สึกเห็นใจรัฐบาล ถ้าหากต้องให้เงินแก่ผู้สูงอายุทุกคนนั้นคงเป็นไปได้ยาก อย่างไรก็ตามมีผู้สูงอายุที่แสดงความคิดเห็นว่าการที่จะให้รัฐบาลช่วยเหลือนั้นเป็นเรื่องไม่ควร ผู้สูงอายุควรต้องช่วยตัวเองด้วย สิ่งที่สำคัญที่สุด คือ การเตรียมตัวและเก็บออมตั้งแต่ยังหนุ่มยังสาวเมื่อเป็นผู้สูงอายุจะไม่ลำบาก ผู้สูงอายุหลายคนได้แสดงความคิดเห็นต่อเรื่องการสำรวจของราชการที่จะระบุว่าใครเป็นผู้ที่ยากจนจริงๆ โดยให้มีความยุติธรรมเพราะการให้ความช่วยเหลือบางครั้ง ผู้มีหน้าที่รับผิดชอบ เช่น กำนัน ผู้ใหญ่บ้าน มักจะลำเอียง หรือยักยอกเงินของรัฐที่ให้ความช่วยเหลือ
- การให้ความช่วยเหลือด้านการรักษาพยาบาล ผู้สูงอายุเป็นผู้ที่ต้องการความช่วยเหลือด้านการรักษาพยาบาล เพราะส่วนมากมักจะเจ็บป่วยบ่อยกว่าคนหนุ่มสาว จึงมีความต้องการการรักษาพยาบาลที่ดี ได้รับยา และต้องการรักษาโดยไม่เสียค่าใช้จ่าย มีความสะดวกรวดเร็ว ปัจจุบันนี้แม้จะมีบัตรผู้สูงอายุแต่ก็ยังต้องเสียเงิน ผู้สูงอายุควรรับบัตรสุขภาพที่สามารถรักษาได้แม้ในโรงพยาบาลใหญ่ ถ้าหากรัฐบาลสามารถให้ความช่วยเหลือด้านการรักษา โดยส่งทีมแพทย์มาตรวจสุขภาพให้แก่ผู้สูงอายุในหมู่บ้านก็จะดียิ่งขึ้น
- การให้ความช่วยเหลือด้านสิ่งของ ผู้สูงอายุที่ยากจนยังมีความต้องการทั้งเงินและสิ่งของ เช่น เสื้อผ้า อาหาร และที่อยู่อาศัยเป็นพื้นฐานที่จำเป็น โดยเฉพาะผู้สูงอายุที่ไร้ที่พึ่ง รัฐควรจัดสถานสงเคราะห์คนชราให้ตามความจำเป็น เพราะถ้าหากผู้สูงอายุที่ไม่มีลูกหลานเลี้ยงดู อาจต้องออกขอทานเพื่อยังชีพ การมีสถานสงเคราะห์จะช่วยให้ผู้สูงอายุที่ยากจนไม่มีบ้านอยู่ ไม่ต้องอาศัยวัดหรือเพิงพักข้างถนนเป็นที่อยู่อาศัย
- การให้ความช่วยเหลือด้านอื่นๆ ผู้สูงอายุที่ตอบนอกเหนือประเด็นข้างต้น ได้เสนอแนวคิดว่าการจัดฝึกอบรมด้านการประกอบอาชีพจะทำให้ผู้สูงอายุที่ยากจนสามารถช่วยเหลือตัวเองได้ นอกจากนี้ควรจัดตั้งชมรมผู้สูงอายุ และกองทุนช่วยเหลือผู้สูงอายุที่ไร้ที่พึ่ง แนวทางดังกล่าวจะทำให้ผู้สูงอายุที่ประสบความลำบากได้มีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น
กล่าวโดยสรุป ผู้สูงอายุส่วนใหญ่มีความต้องการให้รัฐช่วยเหลือ ผู้สูงอายุที่ยากจนด้านการเงิน การรักษาพยาบาลและสิ่งของเครื่องใช้ แม้รัฐบาลจะมีนโยบายให้เงินเดือนแก่ผู้สูงอายุ แต่ก็ยังไม่ครอบคลุมผู้สูงอายุยากจนที่มีอยู่จำนวนมาก อย่างไรก็ตามผู้สูงอายุได้แสดงความเห็นใจรัฐบาลที่ได้พยายามให้ความช่วยเหลือ แต่ก็ตระหนักดีกว่ารัฐบาลเองก็มีภาระที่ต้องรับผิดชอบอย่างอื่นอีกมาก
สำหรับประเด็นต่อเนื่องที่คณะผู้วิจัยต้องการทราบ คือ ความต้องการทั่วๆ ไปของผู้สูงอายุซึ่งไม่จำเพาะเจาะจงเฉพาะผู้ที่มีฐานะยากจนเท่านั้น โดยนัยนี้ หมายถึง สวัสดิการสังคมของรัฐที่ได้จัดบริการให้แก่ผู้สูงอายุอยู่ในขณะนี้ ได้แก่ สวัสดิการทางด้านการรักษาพยาบาลซึ่งพบว่า ผู้สูงอายุส่วนใหญ่เห็นว่าการที่รัฐออกบัตรผู้สูงอายุนั้น โดยความเป็นจริงแล้วบัตรนี้ยังไม่สามารถให้การรักษาฟรีแต่อย่างใด เพราะสถานีอนามัยยังคิดค่าฉีดยา ค่าน้ำเกลือ และค่ายาอยู่ ผู้สูงอายุส่วนใหญ่ยากจนจึงต้องการรักษาฟรีได้ทั้งที่สถานีอนามัยและโรงพยาบาล ผู้สูงอายุบางคนมีความรู้สึกว่ารัฐบาลไม่ให้ความเมตตาและความยุติธรรมแก่ผู้สูงอายุ ไม่สนใจผู้สูงอายุอย่างจริงจัง โดยเฉพาะการบริการที่ไม่เท่าเทียมกันระหว่างคนจนกับคนรวย ผู้สูงอายุบางคนแสดงความคิดเห็นว่าถ้าใช้บัตรผู้สูงอายุแล้ว หมอและพยาบาลจะไม่สนใจให้การรักษาไม่ดี ให้ยาไม่ดี และพูดจาไม่ดีกับผู้สูงอายุ ไม่ค่อยให้เกียรติ แตกต่างไปจากโรงพยาบาลของเอกชน บัตรผู้สูงอายุเหมือนเศษกระดาษ เมื่อยื่นบัตรให้ก็ไม่ดูแลและไม่ให้ความสนใจ ผู้สูงอายุอยากให้หมอ พยาบาล และเจ้าหน้าที่เห็นความสำคัญของผู้สูงอายุบ้าง เพราะผู้สูงอายุทุกคนเปรียบเสมือนผู้ด้อยโอกาส ไม่ได้ทำงาน ไม่มีรายได้ เมื่อใช้บัตรผู้สูงอายุจะต้องคอยนานมากจึงต้องใช้เงินเป็นบางครั้ง ผู้สูงอายุเชื่อว่าการบริการยังไม่เป็นธรรม ใครมีเงินก็ได้รับการดูแลดี การใช้บัตรผู้สูงอายุจะได้รับการบริการแบบไม่เต็มใจ ผู้สูงอายุได้สะท้อนปัญหาการบริการทางการแพทย์และสาธารณสุขค่อนข้างหลากหลาย เช่น ไม่ค่อยพบเจ้าหน้าที่ในสถานบริการ แพทย์และพยาบาลไม่ค่อยเข้าใจจิตใจของผู้สูงอายุ และขาดทักษะในการสื่อสารกับผู้สูงอายุ นอกจากนี้การจัดการในสถานพยาบาลยังไม่ดีพอ ทำให้คนไข้ต้องคอยนาน ทำให้มีความรู้สึกว่าไม่ได้รับความเป็นธรรม การให้ความรู้ที่ถูกต้องหรือการให้คำอธิบาย ข้อเท็จจริงเกี่ยวกับการบริการ หรือเรื่องที่เกี่ยวข้องเพื่อผู้สูงอายุยังไม่ดีพอ ทำให้ผู้สูงอายุมีความเชื่อผิดๆ เกี่ยวกับการใช้ยาหรือการใช้บัตรผู้สูงอายุ และประการที่สำคัญสุดท้าย คือ ไม่ให้ความสนใจบริการสุขภาพแก่ผู้สูงอายุอย่างจริงจัง โดยแสดงกิริยาท่าทางที่แสดงความไม่เต็มใจในการให้การบริการ
