- ปัจจัยที่ทำให้ผู้สูงอายุมีความสุขและการมีชีวิตที่ดี
วัตถุประสงค์ของการตั้งคำถามนี้ เพื่อที่จะให้ผู้สูงอายุได้แสดงทัศนะต่อการมีชีวิตที่มีความสุขและมีความเป็นอยู่ที่ดีกกว่า มีปัจจัยอะไรที่จะสามารถใช้เป็นตัวกำหนดได้ ผู้สูงอายุสามารถตอบได้หลายประเด็นตามการรับรู้ ความเชื่อที่คิดว่าถ้ามีปัจจัยต่างๆ เหล่านี้แล้วจะทำให้ผู้สูงอายุมีความสุขได้
ผู้สูงอายุทั้งชายและหญิง ได้แสดงความคิดเห็นอย่างหลากหลาย ในคำตอบทั้งหมดจะมี 5 กลุ่มคำตอบที่ผู้สูงอายุตอบ จำนวนใกล้เคียงกันคือ 1)การมีทรัพย์สินเงินทอง 2)การทำจิตใจให้เป็นสุข 3)การได้เข้าวัดทำบุญ ทำทาน ถือศีล สวดมนต์ 4)การมีสุขภาพที่ดี 5)ความสุขด้านอื่นๆ จากคำตอบทั้ง 5 ประเด็น มีรายละเอียดและเหตุผล คือ
- การมีทรัพย์สินเงินทอง ผู้สูงอายุส่วนหนึ่งเชื่อว่าปัจจัยสำคัญของการมีความสุขก็คือ จะต้องมีเงินทอง ซึ่งจะสามารถซื้อความสุขได้ ทำให้ความเป็นอยู่ดีขึ้น สามารถซื้อหาสิ่งที่ต้องการ การมีเงินจะช่วยให้สบายใจ มีเงินทองซื้ออาหาร เสื้อผ้า และสิ่งที่จำเป็น ยิ่งเป็นผู้สูงอายุซึ่งไม่สามารถทำงานได้แล้ว ถ้าลูกหลานมีเงินก็อาจช่วยเหลือเกื้อกูล แต่ถ้าเป็นเงินของตนก็จะซื้อหาความสุขได้ ผู้สูงอายุส่วนใหญ่ยังคงพึ่งพาลูกหลาน ไม่เหมือนสมัยที่ทำงานได้ หาเงินได้ จะมีให้ลูกหลาน แต่ปัจจุบันกลับกัน ต้องให้ลูกหลานเลี้ยง ถ้ามีเงินสะสมก็สามารถใช้ได้เวลาแก่ตัวมากไปกว่านี้โดยเฉพาะยามเจ็บป่วย นอกจากจะมีเงินไว้ใช้จ่ายแล้วเงินทองยังจำเป็นเพราะต้องทำบุญทำทาน ถ้าไม่มีเงินก็ไปวัดทำบุญไม่ได้ ผู้สูงอายุจำเป็นต้องมีเงินเพราะทำงานไม่ได้ ส่วนคนหนุ่มสาวยังมีแรงทำมาหากิน
- การทำจิตใจให้เป็นสุข ผู้สูงอายุอีกกลุ่มหนึ่งได้แสดงความคิดเห็นต่อการมีความสุขว่า สิ่งที่จะทำให้มีความสุขได้นั้นอยู่ที่จิตใจเป็นสำคัญ การวางเฉยก็เป็นความสุข พยายามไม่ทำตัวให้ทุกข์ร้อนไม่ต้องมีความอยาก ไม่ต้องโลภ ความสุขจะเกิดขึ้นได้ถ้าลูกหลานมีงานทำ เมื่อลูกหลานมีความสุข พ่อแม่ก็มีความสุขด้วย ยิ่งถ้าลูกหลานเอาใจใส่มาเยี่ยมเยียนและให้ความอุปการะก็ยิ่งมีความสุขมาก การจะมีความสุขไม่ใช่อยู่ที่เงินทอง แต่ขึ้นอยู่กับความผูกพันกับครอบครัวลูกหลาน ถ้าหากลูกหลานดูแลอย่างใกล้ชิดก็จะอบอุ่นใจ ฝากฝีฝากไข้ พอให้เพียงได้กินได้ใช้และมีความเป็นอยู่ตามอัตภาพก็มีความสมบูรณ์และมีความสุขแล้ว ผู้สูงอายุบางคนได้ให้เหตุผลของความสุขทางจิตใจว่า “ความสุขอยู่ที่การกระทำของลูก” ถ้าลูกหลานดี ไม่มารบกวนสร้างปัญหาก็ถือว่ามีความสุข การที่จะทำให้จิตใจมีความสุขขึ้นอยู่กับความอดทน พูดจากับลูกหลานให้ดี พยายามอย่าโกรธหรือมีโมโหจะทำลายความสุขในชีวิต
การมีจิตใจที่เป็นสุขของผู้สูงอายุเป็นทั้งความสุขที่เกิดจากความคิดที่ไม่ยึดติดกับสิ่งใดๆ ทำจิตใจให้เบิกบาน ไม่ฟุ้งซ่าน มีจิตใจเยือกเย็น ประการหนึ่งและความสุขที่บุตรหลานสามารถช่วยตัวเองได้ ไม่สร้างปัญหา ไม่มาเบียดเบียน ก็ถือเป็นความสุขได้เช่นกัน
- การได้เข้าวัดทำบุญทำทาน ตามประเพณีและวัฒนธรรมไทย การเข้าวัดเป็นกิจกรรมทางสังคม วัดเป็นศูนย์รวมจิตใจ และยังคงดำรงอยู่แต่อาจไม่ได้เป็นศูนย์รวมเหมือนอย่างในอดีต สำหรับคนทั่วไปการเข้าวัดทำบุญจึงกลายมาเป็นกิจกรรมของผู้สูงอายเป็นที่พึ่งทางใจและเป็นสถานที่พบปะของคนรุ่นราวคราวเดียวกัน การไปวัดเป็นกิจกรรมที่ผู้สูงอายุเชื่อว่าเป็นการสั่งสมและหล่อหลอมจิตใจให้นิ่ง ไม่วุ่นวายกับโลกโดยการสวดมนต์ รักษาศีล ผู้สูงอายุในชนบทภาคกลางก็เช่นกัน เมื่อถามถึงความสุขและการมีชีวิตที่ดี นอกจากเรื่องการมีทรัพย์สินเงินทอง การทำจิตใจให้เป็นสุขแล้ว ผู้สูงอายุอีกกลุ่มหนึ่งเชื่อว่าการเข้าวัดทำบุญทำทานรักษาศีลเป็นความสุข และเป็นสิ่งที่แสดงถึงการกระทำความดีความชอบ เหมาะสมกับวัยสูงอายุ การบริจาคเงินสร้างโบสถ์ สร้างวิหารก็เป็นการเสริมสร้างทะนุบำรุงศาสนา นอกจากนี้ยังทำให้เกิดพลังใจเพราะการปฏิบัติธรรมและยึดธรรมะอยู่ในใจก็เป็นความสุข การยึดถือในศีลธรรมจะเป็นความสุขที่แท้จริง การสนทนาธรรม การมีธรรมะเป็นสิ่งประเสริฐ ทำให้ไม่เกิดกิเลส ไม่โลภ ไม่หลง เป็นตัวอย่างที่ดีแก่ลูกหลาน
- การมีสุขภาพที่ดี นับเป็นความปรารถนาอีกประการหนึ่งที่สำคัญที่ผู้สูงอายุเชื่อว่า สุขภาพเป็นปัจจัยที่ทำให้มีความสุข โดยให้เหตุผลว่า แม้จะมีเงินทองเท่าใด ถ้าสุขภาพร่างกายไม่สมบูรณ์ มีโรคประจำตัวไปไหนมาไหนไม่ได้ ก็จะหาความสุขไม่ได้ การที่มีสุขภาพดีก็จะทำให้จิตใจดีด้วย ดังนั้นผู้สูงอายุจะต้องระมัดระวังเรื่องสุขภาพ อาหารการกิน ออกกำลังกายพอสมควร ถ้าไม่สบายต้องรีบไปหาหมอ การไม่มีโรคจะเป็นลาภอันประเสริฐ
แม้ว่า “สุขภาพ” จะเป็นปัจจัยของความสุขแต่ก็พบว่ามีผู้ให้ความสำคัญน้อยกว่าปัจจัยที่ได้กล่าวมาแล้วทั้ง 3 ประการ การจะมีความสุขในเรื่องสุขภาพนั้น ผู้สูงอายุได้ลำดับความสำคัญ เช่น
- การต้องมีอากาศดี กินอาหารที่เป็นประโยชน์ เช่น ผักผลไม้ เพื่อช่วยการขับถ่ายดี
2. ออกกำลังกายบ้างเล็กน้อย
3. ดูแลสุขภาพให้แข็งแรง กินยาบำรุงร่างกาย
4. หลีกเลี่ยงโรคต่างๆ อย่าให้เป็นโรค
5. ไม่ฟุ้งซ่าน กินให้พอดี นอนหลับพักผ่อนเต็มที่
6. ทำจิตใจให้เบิกบาน มองโลกในแง่ดี
- การมีความเหมาะสมอันเนื่องจากปัจจัยอื่น ผู้สูงอายุเชื่อว่า การที่มีลูกหลานมาเยี่ยม ไม่พูดมาก ไม่จู้จี้กับใคร อยู่อย่างสงบ ไม่วุ่นวายเรื่องคนอื่น ทำอะไรก็ได้ที่อยากทำในชีวิตประจำวันโดยไม่ให้ผู้อื่นเดือดร้อนหรือทำตามคำแนะนำของบุตรหลาน นอกจากนี้การจะมีความสุขได้ก็ควรต้องออกไปพบปะสังสรรค์กับเพื่อนๆ ร่วมกิจกรรมทางสังคม ให้ความช่วยเหลือเกื้อกูล เอื้อเฟื้อเผื่อแผ่แก่ผู้อื่น ช่วยเหลือผู้อื่นเท่าที่ทำได้ สิ่งสำคัญอีกประการหนึ่งก็คือ การปฏิบัติตัวให้เหมาะสมกับวัย ทำความดีและเป็นตัวอย่างแก่ลูกหลาน ก็จะมีความสุข
อย่างไรก็ตามพบว่า มีผู้สูงอายุจำนวนหนึ่ง ที่ท้อแท้สิ้นหวังอันเนื่องมาจากสุขภาพคิดว่าการเป็นผู้สูงอายุไม่มีอะไรดีขึ้น กลับแย่ลงทุกวัน จะทำอะไรก็หาความสุขไม่ได้ เพราะสังขารร่างกายที่เสื่อมโทรม ผู้สูงอายุกลุ่มนี้ยอมรับว่าต้องอดทนต่อสภาพการเปลี่ยนเพราะสถานภาพและบทบาททางสังคมสูญเสีย อันเนื่องมาจากความแก่ชราและความยากจน ขณะที่อีกหลายคนได้แสดงความคิดเห็นว่า ความสุขอยู่ที่ใจ หากทำตัวให้สงบ ไม่คิดมาก อยู่เฉยๆ ไม่มัวเมาอบายมุข ไม่สร้างหนี้สิน กินได้นอนหลับ ประพฤติตัวดีให้ลูกหลานเคารพนับถือก็มีความสุขแล้ว
